Eerste stoomtramweg in Nederland

De eerste stoomtramweg werd op 1 juli 1878 door de "Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij" geopend en liep van 's-Gravenhage naar Scheveningen. In eerste instantie was het de bedoeling dat het een paardetram zou worden.

Omtrent de met 1 Juli a.s.te openen stoomtramweg van 's-Gravenhage naar het Badhuis te Scheveningen, vernemen wij, dat er om het half uur een tram heen en terug rijdt, en daarenboven nog een tram op de vertrekkende en aankomende treinen van en naar den Haag, zodat er 32 ritten heen en terug daags zullen plaats hebben.
De prijzen voor 1e kl. is f 0.25 en 2e kl. f 0.15. Ook kan men een biljet voor 10 ritten te gelijk koopen, zijnde voor 1e kl. f 1.50 en 2e kl. f 1. Deze biljetten zijn niet personeel, zoodat er zelfs 10 tegelijk op kunnen reizen.
Voorts mag er niet uitgestapt worden, tenzij de tram volkomen stil staat.
Rotterdamsch nieuwsblad. Rotterdam, 26-6-1879

Arnhemsche courant. Arnhem, 1-7-1879
Zondag is tusschen Den Haag en Scheveningen de stoomtram in werking getreden. Dien dag werden 6000 personen vervoerd.
Het nieuws van den dag : kleine courant. Amsterdam, 9-7-1879

HTMfoto

Voorbereiding en Proefritten

Voordat de stoomtramweg geopend kon worden waren er diverse proefritten nodig.

Tot het doen van proefritten werd dezer dagen door de Nederl. Rijn-spoorwegmaatschappij bij de heeren Merryweather & Sons , te Londen, een tramweg-looomotief besteld, in vorm gelijk aan die, waarvan te Parijs en te Kassel met goed gevolg op den openbaren weg gebruik wordt gemaakt. Er zijn daarbij eenige verbeteringen aangebracht, welke bij onderzoek ter plaatse aan den ingenieur-werktuigkundige der Maatschappij gebleken waren, blijkens de aldaar opgedane ervaring, doeltreffend te zijn.
De heer Beynes, te Haarlem, houdt zich bezig met vervaardigen van een model-rijtuig, ongeveer als zijne tramweg-rijtuigen die hier worden gebruikt, en verder ingericht om zoowel door een tramweg-locomotief als door paarden te worden getrokken.
Een en ander moet in de tweede helft der maand Maart gereed zijn. Het plan bestaat om de proefritten daarmede te doen tusschen den Haag en Voorburg; ten einde de Hagenaars te overtuigen, dat er geenerlei rede bestaat, om deze soort van tramway-locomotieven niet toe te laten langs openbare wegen, ter vervanging van de paarden, waar dezen minder geschikt mochten blijken te zijn.
Naar men zich zal herinneren, werd aan de Nederlandsche Rijnspoorwegmaatschappij concessie verleend tot den aanleg en de exploitatie van een tramway van haar station te 's-Gravenhage naar het Groot Stedelijk Badhuis te Scheveningen , doch hierbij eene richting voorgeschreven , welke zij vooraf had verklaard niet aannemelijk te achten bij het gebruik maken van paardenkraeht, zooals oorspronkelijk hare bedoeling was. Voorts werd bij de voorwaarden van concessie bepaald, dat zonder voorafgaande vergunning van den gemeenteraad geene andere trekkracht dan die van paarden mag gebruikt worden. Alvorens zich thans ter bekoming dier vergunning tot den Gemeenteraad te wenden, wil de Maatschappij door bovengemelde proeve aanschouwelijk maken wat zij bedoelt.
De proefneming zal bovendien practisch nut hebben voor de vraag, welke ook hier te lande wel spoedig aan de orde zal komen, gelijk zij in Frankrijk en Duitschland reeds velen bezighoudt, om kleinere gemeenten door middel van stoomtramwegen met het groote spoorwegnet in verbinding te brengen.
Algemeen Handelsblad. Amsterdam, 14-2-1878

Enkele technische details van de nieuwe stoomtrammachine.

De door de Nederlandsche Rijnspoorwegmaatschappij bestelde stoom-trammachine uit de fabriek van de heeren Merryweather & Sons, te Londen, welke eerstdaags te wachten is, is op zoo'n spoorwijdte gebracht, dat daarmede op hare eigene lijnen proeven kunnen genomen worden, o.a. tusschen Den Haag en Voorburg. Van bedoelde machine is de dikte der ketelplaten 1 cM. (3/8 Eng.), zij heeft twee veiligheidskleppen met een diameter van 6.35 cM. (2 1/2 Eng.), deze zijn belast door hefboomen met veerbalansen. De machine werkt met acht atmospheren overdruk.
Het nieuws van den dag : kleine courant. Amsterdam, 28-3-1878

Bij de rijtuigfabriek van J.J. Beynes in Haarlem is men druk doende de rijtuigen klaar te maken.

31 Maart.
De rijtuigen voor den Haarl. Tramway, welke worden vervaardigd in de rijtuigfabriek van den heer J. J. Beynes alhier, zijn reeds zoover gereed, dat zij zoo noodig voor den 1n Mei e. k. zouden kunnen in dienst gesteld worden.
Verder is in die fabriek vervaardigd en thans te bezichtigen een tramwayrijtuig, ten dienste van den Nederl. Rijnspoorweg, welk rijtuig bestemd is om achter een stoomtram wagen te worden aangehaakt. Eerstdaags zal daarmede tusschen den Haag en Voorburg een proef worden genomen, om zich te verzekeren, dat dit vervoermiddel voor het locaal verkeer geschikt is.
In genoemde fabriek staan nog gereed 4 gemengde rijtuigen 1e en 2e kl., welke door de Noordbrabandsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij bij de opening der lijn Goch-Wesel op 15 Mei e. k. zullen worden in dienst gesteld. Aan deze wagens is deze bijzonderheid op te merken, dat ingevolge voorschrift der duitsche Regeering, ten gerieve van het publiek bij compartimenten die le kl. geel, die der 2e kl. groen zijn geschilderd, welke onderscheidingkleuren, voor zoover ons bekend, bij de nederl. spoorwegen nog niet zijn toegepast.
De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad. 's-Hertogenbosch, 2-4-1878

Op 24 April 1878 volgd een eerste proefrit van Den Haag naar Scheveningen met o.a. de burgemeester.

De proeftocht met den stoomtramwagen in den Haag is gisterenochtend te 10 uur ondernomen, in tegenwoordigheid van den burgemeester, de wethouders, een aantal raadsleden, den gemeente-architect en eenige deskundigen. Het kanaal, ter hoogte van de begraafplaats, werd tot uitgangspunt van den rit genomen. De proeftocht naar Scheveningen en terug langs den nieuwen weg werd binnen betrekkelijk korten tijd volbracht en slaagde naar wensch.
De krommingen werden bij langzaam rijden zonder hindernissen omgetrokken. Het stil houden leverde niet het minste bezwaar op; het geschiedde zelfs nog spoediger en vaster dan met de door paarden getrokken rijtuigen. Na geruimen tijd oponthoud aan het einde der terugreis, ten gevolge van deraillement, is de wagen wederom naar Scheveningen voortbewogen. Een groot aantal toeschouwers bewoog zich langs het traject.
Algemeen Handelsblad. Amsterdam, 25-4-1878
In den Haag is eene proef genomen met een stoomtramwagen. Zij is goed uitgevallen. Wat zij nog te wenschen overliet schijnt te moeten worden toegeschreven aan de rails, niet aan het toestel zelf, dat geen gedruisch maakt en geen rook uitlaat.
Arnhemsche courant. Arnhem, 26-4-1878

Op 10 Mei 1878 volgt dan nog een proefrit met o.a. de minister van Waterstaat.

's-Gravenhage, 10 Mei. De minister van Waterstaat heeft heden, vergezeld van eenige heeren, waaronder de ingenieurs van de Nederlandsche Rijnspoorweg-Maatschappij, op den spoorweg tusschen den Haag en Voorburg een proefrit gedaan met den stoomtram volgens het stelsel van Merryweather.
De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad. 's-Hertogenbosch, 14-5-1878

Nader onderzoek in het buitenland

Op de vergadering van het koninklijk instituut van ingenieurs, Woensdag te Den Haag gehouden, deelde de ingenieur De Bordes eenige zeer belangnrijke feiten mede betreffende den straatspoorweg te Kassel, dien hij met veel nauwkeurigheid bezichtigde.
Het betoog kwam in hoofdzaak hierop neder:
1o. dat de stoomwerktuigen van Merryweather tot trekkracht worden gebezigd;
2o. dat voor brandstof cokes wordt gebruikt;
3o. dat van rook, stoom of geraas geen quaestie is;
4o. dat de kosten bedragen: 12 1/2 cent per kilometer, terwijl de trekkracht van paarden 23 cent per kilometer bedraagt;
5o. dat in Kassel nimmer een ongeluk door den straatspoorweg is veroorzaakt en de voorbijgaande paarden niet schrikken.
Om den stoom te doen verdwijnen wordt een waterbak gebezigd, waarin de stoom gecondenseerd wordt.
Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. 14-9-1878

Het gemeentebestuur van Den Haag staat het gebruik van de stoomlocomotieven toe.

Den Haag, 10 Jan. Het gebruik van de door den Rijnspoorweg voorgestelde tramlocomotieven is door het Gemeentebestuur toegestaan. De Rijnspoorweg-maatschappij heeft reeds, naar men zegt, onmiddellijk het noodige aantal machines in Engeland besteld, en bij de voortvarendheid, die men van haar gewoon is, is het te verwachten, dat reeds bij de opening van het badseizoen de dienst op den tramway van Den Haag naar Scheveningen zal worden aangevangen.
De standaard. Amsterdam, 13-1-1879

NED. RIJN-SPOORWEGMAATSCHAPPIJ.
Heden 30 Juni had te Utrecht de jaarlijksche algemeene vergadering van aandeelhouders der bovengenoemde maatschappij plaats, waarin door hare directie verslag werd uitgebracht over het op ult. April 11. geeindigde boekjaar. Aan het verslag ontleenen wij de volgende bijzonderheden:
...
Van den tramweg van den Haag naar Scheveningen beliepen de kosten, mede tot het einde van het boekjaar f 67,618.74 1/2
...
De tramweg van het station den Haag naar het groot stedelijk badhuis te Scheveningen is gereed, om morgen 1 Juli te worden geopend. Tot wederopzegging werd de vergunning verleend daarbij van stoomkracht gebruik te maken. Hiertoe werden 7 tramlocomotieven aangeschaft uit de fabriek van de heeren Merryweather & Sons te Londen. De rijtuigen zijn uit de fabriek van de heeren Beynes te Haarlem. De proefritten met een en ander gemaakt slaagden bij uitnemendheid, en mag men zich dus vleien, dat deze onderneming in allen deele aan de verwachting zal beantwoorden.
Algemeen Handelsblad. Amsterdam, 1-7-1879

Laatse stoomtram

De laatste door stoom aangedreven tram wordt in 1925 vervangen door een electrische.

Rotterdamsch nieuwsblad. Rotterdam, 21-7-1925